Welke risico’s lopen Vierdaagsewandelaars? En hoe kan het dat sommige mensen met een ziekte of beperking probleemloos de Vierdaagse uitlopen?
Zeventien jaar geleden bleek er maar weinig bekend over de belasting van lange wandelmarsen. In 2007 werd daarom het Vierdaagse onderzoek opgericht in het Radboudumc Nijmegen. Dit onderzoek bracht tot nu toe liefst 56 wetenschappelijke publicaties op. Ieder jaar nemen meer dan 12.000 mensen deel aan vragenlijstonderzoeken; en honderden deelnemers melden zich tijdens de 4Daagse dagelijks bij het onderzoekscentrum, pal naast de start-finish. Met welke wetenschappelijke kennis gaan de wandelaars nu op pad?
4Daagseonderzoek
Het 4Daagseonderzoek startte na de editie van 2006, die na één dag werd stilgelegd als gevolg van een extreme hittegolf. Hierop startte hoogleraar Fysiologie Maria Hopman van het Radboudumc het 4Daagseonderzoek. In de jaren daarna onderzocht ze de gevolgen van inspanning op onder meer het hart, op de vochtbalans en lichaamstemperatuur. Hopman: ‘Na twintig jaar 4Daagseonderzoek weten we steeds beter wat er in het lichaam van wandelaars gebeurt: van een stijgende lichaamstemperatuur tot veranderingen in hart en spieren.’
De eerste wandeldag is het zwaarst
Door het 4Daagseonderzoek weten we dat de eerste dag het zwaarst is. Wandelaars ervaren dat niet altijd zo, maar fysiek gezien vragen ze die dag het meest van zichzelf. De lichaamstemperatuur stijgt het sterkst, de mate van uitdroging is het grootst en we maten de meeste ontstekingsreacties in het lichaam. In de dagen erna past het lichaam zich aan de grote inspanning aan: het bloedvolume neemt toe en het hart pompt het bloed vol zuurstof makkelijker rond. Ons lichaam went echt aan de activiteit, fysiek gezien zou een wandeldag 5 of dag 6 ook nog prima kunnen.
(Bijna) iedereen kan de Vierdaagse lopen
Er zijn weinig mensen die de 4Daagse niet kunnen lopen. Dus ook mensen met overgewicht, hartfalen en hoge bloeddruk kunnen, mits goed getraind, rustig uren op een dag wandelen. Hopman: ‘We onderzochten verschillende groepen patiënten, onder meer deelnemers die cholesterolverlagers (statines) slikken. Een bekende bijwerking, bij zo’n 25 procent van de gebruikers, van dit middel is spierklachten en spierschade. Uit het onderzoek blijkt dat mensen met bestaande klachten geen extra ongemakken oplopen ten opzichte van mensen zonder klachten en de deelnemers die geen statines slikken. Goed nieuws, want juist voor deze groep is bewegen heel gezond. Dat we nu laten zien dat zij veilig en zonder extra ongemak kunnen bewegen, is hopelijk een extra motivatie voor deze patiënten.’
Drink, drink, drink
Uitdroging is een groot probleem onder 4Daagselopers. Vooral de eerste dag, als het lichaam nog niet gewend is aan de fysieke inspanning, droogt zo’n 20 procent van de deelnemers uit. Dan hebben we het dus over een kleine 10.000 mensen. Deelnemers worden opgeroepen om genoeg te drinken. Hoeveel? Dat verschilt per persoon. De ene kan toe met een liter extra, andere deelnemers hebben wel zes liter vocht op een dag nodig. Bij warme omstandigheden, is logischerwijs meer vocht nodig: Als je meer zweet, moet je meer aanvullen.
Te warm om te zweten
Tijdens een wandeldag stijgt de lichaamstemperatuur met ongeveer 0,5 tot 1 graad, werd onder deelnemers gemeten. Dat kan ons lichaam goed aan, maar het moet de warmte wel kwijt. Die warmte komt van je spieren in je bloed, en vervoert het naar de huid. Je huid wil er vanaf. Dat gebeurt door transpiratie. Maar als de buitentemperatuur even hoog, of zelfs hoger, is als de lichaamstemperatuur, kan de huid die warmte niet kwijt. Hoofdpijn, misselijkheid en in extreme gevallen een hitteberoerte kunnen het gevolg zijn.
Wandelen is gezond toch?
Het mag algemeen bekend zijn: regelmatig sporten is gezond en verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Maar het kan wel leiden tot meer troponine in het bloed. Troponine is een eiwit dat vrijkomt bij hartschade. Lang werd gedacht dat de schadelijke gevolgen bij inspanning wel meevielen. Maar wat bleek uit het 4Daagseonderzoek? Van 725 onderzochte deelnemers had 9 procent een hoog troponinegehalte. Van die 9 procent kreeg weer 27 procent gedurende de looptijd van het (jarenlange) onderzoek te maken met een ernstige hart- of vaatziekte of overlijden. In de restgroep van de 725 wandelaars was dit slechts 7 procent. Momenteel wordt onderzocht wat een verhoging van troponine in het bloed na inspanning betekent voor de gezondheid.
Resultaten
- Tijdens het wandelen stijgt de lichaamstemperatuur met 1 graad Celsius.
- 20 procent van de wandelaars drinkt te weinig tijdens een wandeldag.
- Hartschade treedt op na een wandeldag, deze lijkt voorspellend voor hart- en vaatziekten.
- De eerste wandeldag is fysiek het zwaarst.
- Een hogere wandelsnelheid is gerelateerd aan een betere score op een cognitietest.
- Diabetes type 2 patiënten hebben minder medicatie nodig naarmate ze meer trainen voor de 4Daagse.
- Zowel extra collageen als extra beweging vermindert knieklachten in de voorbereiding op de 4Daagse.
- Wandelaars van rond de 80 jaar oud worden 8,2 jaar jonger geschat.
- 4Daagse-deelnemers van alle leeftijden hebben in de zomer voldoende Vitamine D.
- 30-40 minuten wandelen per dag draagt bij aan lagere kans op hart- en vaatziekten.
- Extra eiwitten voor de 60+ wandelaar verbetert de spiermassa.
- Statinegebruik leidt niet tot meer spierklachten en spierschade na wandelen dan bij andere wandelaars.
- Hoe ouder de wandelaar, hoe minder goed de thermoregulatie is.
- Extra groenten eten verlaagt de bloeddruk bij wandelaars met een verhoogde bloeddruk.
- Wandelaars moeten wennen aan insecteneiwitten, maar er zijn aanwijzingen dat het leidt tot een toename in spiermassa.
Witte of zwarte kleding en petje op/petje af
Als het flink warm wordt, wil Hopman dit jaar opnieuw onderzoek doen naar de beste kleur kleding tijdens inspanning; wit of zwart. In het onderzoek van 2023 bij 25 graden kwam geen verschil naar voren. ‘We willen weten of dit bij hogere temperaturen anders is’, aldus Hopman. In dat geval dragen de deelnemers afwisselend witte en zwarte kleding tijdens de wandeldagen. Daarnaast loopt een andere groep wandelaars de ene dag met en de andere dag zonder petje om de al dan niet verkoelende effecten van een petje vast te stellen.
Het onderzoeksteam meet bij beide onderzoeken de effecten op het lichaam, onder meer de huid- en lichaamstemperatuur. De lichaamstemperatuur stijgt tijdens een wandeldag met ongeveer 1 graad. Uit deze studies moet blijken welke rol de kleur van de kleding en een petje hierbij spelen.
Bron: Resultaten van onze onderzoeken – Radboudumc – Nijmeegs Beweegonderzoek
